فوکوس (Focus) در عکاسی چیست؟

فوکوس (Focus) چیست؟

یک تکنیک خیلی مهم که در عکاسی و به خصوص در زمان شروع عکاسی باید یاد بگیرید، مفهوم فوکوس (Focus) است. اگر به خوبی فوکوس نکنید حتی اگر سایر تنظیمات دوربین به درستی انتخاب شده باشد؛ با عکس ‌هایی تار و بی کیفیت مواجه خواهید شد.

بسته به سوژه ‌ای که دارید، فوکوس کردن ممکن است ساده یا کاملا پیچیده باشد. برای مثال فوکوس روی یک منظره‌ ی ثابت با فوکوس روی یک پرنده ‌ی در حال پرواز خیلی متفاوت است.

در آکادمی هنر میتوانید با فوکوس و سایر مفاهیم مربوط به آن آشنا شوید.

فوکوس چیست؟

در تمامی تصاویری که شما می‌ گیرید، یک صفحه‌ فوکوس (plane of focus) وجود دارد. صفحه فوکوس، صفحه ای فرضی و افقی، موازی با سنسور است و در واقع فضایی است بین لنز دوربین و بهترین نقطه فوکوس (شارپ ترین حالت) در عکس.

این طور هم می توان گفت که صفحه فوکوس پنجره‌ ای است که صحنه ‌ی عکس را قطع می کند. تمامی عناصر قابل مشاهده از این پنجره اصطلاحا روی فوکوس هستند. به عقب و جلو بردن صفحه‌ فوکوس برای رسیدن به تصویر مورد نظر و قرار دادن سوژه در وضوح و شارپنس کامل، فوکوس کردن (Focusing) گفته می ‌شود.

فوکوس معمولا به صورت خودکار (Autofocus) و یا دستی (manual focus) انجام می شود.

 

فوکوس (focus) چیست؟
NIKON D800E + 105mm f/2.8 @ 105mm, ISO 200, 1/320, f/5.6

 

فوکوس دستی (Manual focus) یا فوکوس خودکار (Autofocus)

در قدیم تمامی لنزها فقط قابلیت فوکوس دستی داشتند (بسیاری از لنزهای امروزی نیز چنین اند). اتوفوکوس یک اختراع نسبتا جدید در تاریخ عکاسی است که اولین بار در سال 1977 به بازار عرضه شد.

سیستم  اتوفوکوس از یک موتور داخل دوربین یا لنز برای فوکوس کردن روی سوژه‌ای که انتخاب کرده ‌اید استفاده می‌ کند. بنابراین کافیست فقط یک کلید را روی دوربین فشار دهید تا دوربین روی سوژه ‌ی موردنظر فوکوس کند.

اکثر عکاس‌ها از فوکوس خودکار بیشتر از فوکوس دستی استفاده می ‌کنند. دلیل اصلی آن هم فقط سادگی فوکوس خودکار است. اتوفوکوس، سریع‌ تر است و در بیشتر موارد گزینه ی دقیق‌تری هم می ‌باشد. به همین خاطر است که عکاس ‌های حیات وحش و ورزش به شدت به اتوفوکوس وابسته اند.

با این وجود فوکوس دستی هم به دلایل محکمی تا به حال باقی مانده است. در صورتی که دوربین شما مشکل فوکوس کردن مثلا در شرایط محیطی کم نور داشته باشد؛ فوکوس دستی می ‌تواند مشکل را از بین ببرد. اگر دوربین را روی فوکوس دستی تنظیم کنید، می ‌توانید برای گرفتن چندین عکس پشت سر هم، نقطه فوکوس یکسانی داشته باشید. با اینکه کاربرد فوکوس خودکار بهتر و راحت تر است باز خوب است که با هر دو سیستم فوکوس کاملا آشنا باشید.

برای استفاده از اتوفوکس، لنز یا دوربینی که در اختیار دارید، باید یک موتور اتوفوکس داشته باشد. این موضوع به نظر ساده می آید اما لنزهای اتوفوکس همیشه موتور داخلی ندارند! در صورتی که دوربین ‌هایی مثل نیکون D3500 یا D5600 (یا مدل ‌های قدیمی همین خط تولید) را دارید؛ باید از لنزهای سری AF-S و یا AF-P استفاده کنید تا قابلیت اتوفوکس داشته باشید. از لنزهای AF-D تا جای ممکن دوری کنید.

اتوفوکوس یا فوکوس خودکار (Autofocus)
Nikon D7000 +24mm f/1.4 @ 24mm, ISO 100, 1/2500, f/1.8

 

تشخیص فاز (Phase Detection) و تشخیص کنتراست (Contrast Detection)

برای آشنایی با مفهوم فوکس لزوما نیاز نیست با علم پشت سیستم ‌های اتوفوکس آشنا باشید ولی باید دو نوع سیستم اتوفوکس امروزی یعنی تشخیص فاز و تشخیص کنتراست را به خوبی بشناسید. هر کدام از این دو سیستم نقاط قوت و ضعف خودشان را دارند:

  • اتوفوکوس تشخیص فاز (Phase Detection) بسیار سریع است و عملکرد خیلی خوبی در ردیابی سوژه‌ های متحرک دارد چرا که به انجام عملیات محاسباتی زیادی توسط دوربین نیاز ندارد. با این حال احتمال بیشتری برای بروز خطا و مشکلات عدم انطباق داخلی در آن وجود دارد. برخی دوربین ‌ها به شما این امکان را می ‌دهند که سیستم تشخیص فاز را کالیبره کرده و تا جای ممکن خطاها را به حداقل برسانید.
  • در اتوفوکوس تشخیص کنتراست (Contrast Detection) دوربین باید اطلاعات بیشتری را مورد پردازش قرار دهد و به همین دلیل فوکس کردن بیشتر طول می ‌کشد. بنابراین برای ردیابی سوژه‌ های متحرک گزینه ی خوبی نیست. با این وجود تشخیص کنتراست معمولا دقیق ‌تر است زیرا سیستم اتوفوکس، داده‌ها را به صورت مستقیم از روی سنسور دوربین ارزیابی می کند. این تکنولوژی برای مواقعی که سوژه خیلی سریع حرکت نمی ‌کند مثل عکاسی منظره مناسب است.

حالا سوال این است که چطور می ‌توانید دوربین را روی این سیستم ها تنظیم کنید؟

در اکثر دوربین ‌های DSLR هر وقت شما از طریق منظره ‌یاب (Viewfinder) اتوفوکس می ‌کنید؛ سیستم تشخیص فاز و زمان هایی که از LCD برای اتوفوکس استفاده می ‌کنید؛ سیستم تشخیص کنتراست درگیر خواهد شد. بنابراین فقط کافیست بسته به نیازتان از منظره‌ یاب یا Live View استفاده کنید. (اکثر دوربین ‌های بدون آینه فقط یک سیستم اتوفوکس دارند و شما نمی ‌توانید آن را تغییر دهید.)

به یاد داشته باشید که همیشه یک “صفحه‌ فوکوس ایده‌آل” (ideal plane of focus) در تمامی عکس ها وجود دارد. با استفاده از هر دو سیستم تشخیص فاز و تشخیص کنتراست می ‌توانید به این صفحه‌ فوکس ایده‌آل دست بیابید. فقط موضوع این است که تشخیص فاز این کار را خیلی سریع انجام داده و در ردیابی سوژه ی متحرک نیز بهتر است؛ در مقابل سیستم تشخیص کنتراست از دقت بیشتری برخوردار بوده و مناسب سوژه های ثابت است.

 

اتوفوکس تشخیص کنتراست (Contrast Detection)
Nikon D7000 + 105mm f/2.8 @ 105mm, ISO 800, 1/400, f/6.3

 

اتوفوکوس تکی (Single-servo Autofocus) و اتوفوکوس پیاپی (Continuous-servo Autofocus)

یکی دیگر از تصمیمات مهمی که باید هنگام استفاده از اتوفوکوس بگیرید، انتخاب حالت فوکوس (focusing mode) است. دو گزینه ی خیلی مهم که در اختیار دارید اتوفوکوس پیاپی (Continuous-servo Autofocus) و اتوفوکوس تکی (Single-servo Autofocus) است.

  • اتوفوکوس پیاپی (Continuous-servo Autofocus):این مد با عنوان AI Servo در دوربین ‌های کانن و AF-C در دوربین ‌های نیکون شناخته می ‌شود. استفاده از این مد به این معنی است که دوربین تا زمانی که شما کلید فوکوس را فشار می ‌دهید؛ به صورت پیاپی فوکوس تصویر را تنظیم می ‌کند. این حالت برای عکاسی از سوژه ی متحرک مناسب است.
  • اتوفوکوس تکی (Single-servo Autofocus):در دوربین ‌های کانن تحت عنوان One-Shot و در دوربین ‌های نیکون تحت عنوان AF-S شناخته می ‌شود. در این حالت زمانی که دوربین فوکوس می کند، تا زمانی که شما کلید فوکوس را رها نکرده‌ و دوباره فشار ندهید، فوکوس را دوباره تنظیم نخواهد کرد. این مد برای مواقعی که سوژه و دوربین کاملا ثابت هستند و هیچ نیازی به تنظیم لحظه به لحظه‌ ی فوکوس وجود ندارد کاملا ایده ‌آل است.

برخی دوربین ‌ها یک حالت سوم هم دارند که با اسم Autofocus Auto-Servo شناخته می ‌شود. این حالت صحنه ی عکس را آنالیز کرده و به صورت خودکار یکی از این دو مد را انتخاب می ‌کند. حتی اگر دوربین شما این مد را دارد، اطلاع از اینکه هر کدام از این مدها چه کاری انجام می ‌دهند خیلی مهم است چرا که مثل هر تنظیمات خودکار دیگر، Auto-Servo نیز همیشه دقیق نیست و ممکن است دچار خطا شود.

اگر از اتوفوکوس استفاده می‌ کنید، به شما توصیه می ‌کنیم که از حالت Single-Servo برای عکاسی منظره و معماری و از Continues-Servo برای انواع دیگر عکاسی مثل حیات وحش و ورزشی استفاده کنید.

 

اتوفوکوس پیاپی (Continuous-servo Autofocus)
Nikon D800E + 70-200mm f/4 @ 175mm, ISO 100, 1/250, f/4.0

 

حالت‌ های منطقه اتوفوکوس (Autofocus Area Modes)

یکی از بخش ‌های خیلی مهم در مورد فوکوس، انتخاب حالت منطقه ‌ی اتوفوکوس است. با استفاده از این بخش است که به دوربین می ‌گویید قصد دارید از چه استراتژی فوکوسی استفاده کنید و بنابر آن دوربین تنظیمات مناسب را برای فوکوس روی سوژه انجام می دهد.

نکته ‌ی خیلی مهم این است که سیستم اتوفوکوس از نقاط فوکوس تشکیل شده است که این نقاط بخشی را که دوربین می‌تواند روی آن‌ فوکوس کند، تشکیل می دهند. برای درک بهتر به دو عکس زیر که نقاط فوکوس مختلف در دو دوربین DSLR را نشان می دهند، نگاه کنید:

 

حالت‌ های منطقه اتوفوکوس (Autofocus Area Modes)

 

معمولا تعداد نقاط بیشتر بهتر است چون نشان دهنده‌ ی پوشش بیشتر است. زمانی که دوربین شما چندین نقطه ‌ی فوکوس داشته باشد که بخش بزرگی از تصویر را پوشش داده ‌اند؛ ردیابی سوژه ی متحرک خیلی راحت ‌تر است. با این وجود شما باید به دوربین بگویید که چطور از این نقاط استفاده کند؛ در غیر این صورت خیلی مفید نخواهند بود. اینجاست که حالت های منطقه‌ ی اتوفوکوس (Autofocus area modes) مطرح می شوند:

اتوفوکوس تک نقطه‌ای (Single-Point autofocus):

دوربین از یک نقطه فوکوس -که شما انتخاب کرده ‌اید – برای اتوفوکوس استفاده می ‌کند. این حالت در مواقعی که دوربین و سوژه حرکت نمی ‌کنند و شما به ردیابی حرکت نیاز ندارید، کاربرد دارد. می‌ توانید از این حالت در کنار اتوفوکوس پیاپی استفاده کنید ولی این مد قادر به ردیابی حرکت سریع نیست.

اتوفوکوس داینامیک (Dynamic autofocus):

شما یک نقطه‌ فوکوس را انتخاب می ‌کنید؛ اما اگر سوژه بین نقاط فوکوس اطراف نقطه ی انتخاب شده حرکت کند، دوربین می ‌تواند حرکت را ردیابی کند. همچنین معمولا شما تعداد سوژه ها را براس دوربین مشخص میکنید. این حالت بیشتر برای عکاسی حیات وحش کاربرد دارد.

ردیابی 3 بعدی (3D Tracking autofocus):

دوربین سوژه را حین حرکت بین نقاط فوکوس ردیابی می کند. برخلاف اتوفوکوس پویا (Dynamic autofocus)، نیازی نیست که شما دوربین را برای نزدیک نگه داشتن سوژه به نقطه‌ فوکوس انتخابی بچرخانید یا حرکت دهید. این حالت نیز برای عکاسی حیات وحش مناسب است اما همیشه به اندازه‌ ی اتوفوکوس داینامیک دقیق یا سریع نیست.

منطقه ی اتوفوکوس گروهی (Group-Area autofocus):

دوربین از چندین نقطه اتوفوکوس – معمولا 5 نقطه – به صورت همزمان استفاده می‌ کند. تمامی این نقاط، کیفیت فوکوس یکسان دارند و دوربین روی نزدیک ‌ترین سوژه که روی این پنج نقطه قرار گرفته‌، فوکوس می ‌کند. این حالت برای شرایط فوکوس خیلی سخت مثل عکاسی از پرنده‌ ی در حال پرواز مناسب است.

منطقه ی اتوفوکوس خودکار (Auto-Area autofocus):

حالتی است که دوربین به صورت خودکار صحنه را اسکن کرده و سوژه را انتخاب می ‌کند (معمولا یک چهره یا نزدیک ‌ترین جسم به دوربین). استفاده از این حالت توصیه نمی شود چرا که کنترل زیادی روی تنظیمات نخواهید داشت.

همه ی دوربین‌ های موجود در بازار از تمام این گزینه ‌ها پشتیبانی نمی‌ کنند و برخی دوربین ‌ها حالت‌ های دیگری هم (به خصوص برای اتوفوکوس در زمان فیلم برداری) دارند. اسم این حالت ‌ها نیز بسته به دوربین شما ممکن است متفاوت باشد اما ساختار کلی آن‌ها همین مطالبی است که مرور کردیم.

به سرعت متوجه خواهید شد که کدام حالت منطقه‌ اتوفوکوس برای شما مناسب ‌تر است و چگونه می‌توان در شرایط خاص، عکس‌ های با کیفیت تری گرفت. با این وجود برای یادگیری کامل این حالت ‌ها به زمان و تمرین زیادی نیاز دارید و چیزی نیست که بتوانید یک شبه آن را یاد بگیرید.

 

حالت‌ های منطقه اتوفوکوس (Autofocus Area Modes)
حالت منطقه اتوفوکوس پویا (Dynamic AF Area Mode)

 

کلید AF-On

به صورت پیش فرض اکثر دوربین ‌ها وقتی که شما کلید شاتر را تا نیمه فشار می‌ دهید به صورت خودکار فوکوس می‌ کنند. با اینکه این قابلیت خوبی است اما برخی اوقات نیاز است که این دو عملکرد، یعنی فوکوس کردن و عکاسی از هم جدا باشند. به این منظور بیشتر دوربین ‌ها دکمه ی اختصاصی فوکوس به نام AF-On دارند که به آن فوکوس دکمه پشتی (back button focusing) هم گفته می ‌شود.

AF-On دقیقا مثل فشار دادن کلید شاتر تا نیمه است ولی در جای دیگری از دوربین قرار دارد. وجود دکمه ی اختصاصی برای فوکوس ممکن است خیلی مهم به نظر نرسد اما وقت هایی هست که شما نمی ‌خواهید با فشار دادن کلید شاتر، دوربین دوباره فوکوس کند؛ به همین خاطر AF-On یک قابلیت ضروری است. توصیه می ‌کنیم در صورت امکان از این کلید به جای کلید شاتر استفاده کنید.

کلید AF-On چه زمانی به شما کمک می ‌کند؟

1. زمانی که می ‌خواهید فوکوس در چندین عکس ثابت باشد.

فقط کافیست یک بار کلید AF-On را فشار دهید و تا زمانی که تصاویر موردنظرتان را ثبت نکرده‌ اید دیگر آن را فشار ندهید. انجام این کار از تنظیم دوربین روی فوکوس خودکار ساده‌تر است.

2. زمانی که می‌ خواهید بعد از فوکوس، ترکیب ‌بندی عکس را تغییر دهید.

برای مثال تصور کنید در ترکیب ‌بندی شما سوژه در گوشه ای از کادر تصویر است. در این مورد، احتمال اینکه بتوانید از نقاط اتوفوکوس استفاده کنید خیلی کم است زیرا هیچ نقطه‌ فوکوسی در گوشه های کادر وجود ندارد. در این مواقع کافیست که فقط با استفاده از یکی از نقاط فوکوس فعلی روی سوژه فوکوس کرده، سپس ترکیب ‌بندی را هر طور که مایلید تغییر دهید. انجام این کار با استفاده از کلید AF-On خیلی ساده ‌تر است زیرا برخلاف نیم شاتر که باید آن را در تمام مدت ترکیب ‌بندی نگه دارید؛ می ‌توانید پس از فوکوس آن را رها کنید.

3. موقعی که به یک مکث کوتاه قبل از ثبت عکس نیاز دارید.

برخی اوقات ممکن است نیاز باشد که فوکوس کنید و مدتی منتظر بمانید تا بتوانید عکس مورد نظرتان را ثبت کنید. مثلا فرض کنید در حال عکاسی از لانه‌ ی روباه هستید و باید منتظر بمانید تا روباه سرش را از لانه بیرون بیاورد. با استفاده از کلید AF-On می ‌توانید روی نقطه ‌ی مناسب فوکوس کرده و منتظر بمانید. سپس به محض ظهور سوژه از آن عکس بگیرید. در این حالت هم چنین آماده خواهید بود تا در صورت نیاز دوباره فوکوس کنید.

با توجه به همه ی این دلایل به شما توصیه می‌ کنیم که به جای استفاده از نیم شاتر، از کلید AF-On برای فوکوس استفاده کنید. اگر تا به حال از کلید شاتر برای فوکوس استفاده کرده ‌اید، ممکن است چند روز اول استفاده از AF-On برای فوکوس سخت باشد اما با دیدن نتیجه پشیمان نخواهید شد (برخی دوربین‌ ها کلید AF-On ندارند اما می ‌توانید یک کلید دیگر را به این کار اختصاص دهید).

 

فوکوس (focus) چیست؟
Nikon D800E + 105mm f/2.8, @ 105mm, ISO 1400, 1/800, f/2.8

 

روی چه چیزی باید فوکوس کنیم؟

اغلب اوقات باید روی سوژه‌ ی اصلی فوکس کنید. در عکاسی از افراد – بسته به عکس – روی یکی از چشم ‌های آن‌ها فوکس کنید. همین موضوع برای عکاسی حیات وحش، رویداد و غیره نیز صدق می‌کند. با این وجود برخی اوقات کمی آزادی هنری برای فوکوس کردن در اختیار دارید.

برای مثال تصور کنید که از یک گل عکاسی می کنید؛ در این موقعیت باید روی نزدیک ‌ترین گلبرگ فوکس کنید یا روی مرکز گل؟ هیچ کدام از این دو گزینه اشتباه نیستند و می ‌توانید روی هر کدام که ترجیح می‌دهید فوکس کنید. این موضوع به احساسی که می‌خواهید منتقل کنید بستگی دارد.

یکی از افکت هایی که با تغییر فوکوس میتوانید به عکس هایتان بدهید، افکت بوکه (Bokeh) است.

شارپ‌ ترین سوژه در تصویر باعث جلب توجه مخاطب خواهد شد. می ‌توانید از این موضوع به نفع خودتان استفاده کنید. روی بخشی از عکس که بیننده انتظار ندارد فوکس کنید تا توجه او را به آن بخش از تصویر معطوف کنید. مثلا در عکاسی پرتره می ‌توانید به جای چشم‌ های سوژه روی دست ‌های او فوکس کنید. هیچ قانون سفت و سختی برای جای فوکس وجود ندارد و این موضوع یک تصمیم هنری و خلاقانه است.

 

فوکوس (focus)
Nikon D7000 + 105mm f/2.8 @ 105mm, ISO 100, 1/40, f/3.2

 

انباشت فوکوس یا فوکوس استکینگ (Focus Stacking)

یکی از تکنیک ‌هایی که ممکن است زیاد به گوشتان بخورد؛ انباشت فوکوس یا فوکوس استکینگ (Focus Stacking) نام دارد. با استفاده از این متد شما می توانید چندین عکس بگیرید که فوکوس آن ‌ها روی نقاط مختلفی انجام شده است؛ سپس شارپ ‌ترین قسمت عکس‌ ها را با هم ترکیب می ‌کنید تا به یک عکس کاملا شارپ برسید. در شرایط ایده‌آل تمامی قسمت ‌های عکس نهایی شارپ خواهند بود.

فوکوس استکینگ به خصوص برای عکاسی ماکرو و منظره که رسیدن به یک عکس با شارپنس سراسری دشوار است، خیلی موثر خواهد بود. با این وجود مشکلات خاص خودش را هم دارد. اگر هر کدام از عناصر داخل عکس در حال حرکت باشند، انباشت فوکوس تقریبا غیرممکن است. حتی در بهترین حالت ممکن هم این تکنیک وقت زیادی حین عکاسی و ادیت از شما می گیرد. اما گاهی اوقات انباشت فوکوس تنها روش ممکن برای دستیابی به عمق میدان (Depth of field) کافی خواهد بود.

به یاد داشته باشید که انباشت فوکوس یک تکنیک تخصصی است و احتمال اشتباه کردن در آن زیاد است. پس سعی کنید تنها وقتی که هیچ گزینه ی دیگری در اختیار ندارید از آن استفاده کنید.

 

انباشت فوکوس یا فوکوس استکینگ (Focus Stacking)
Nikon Z7+ NIKKOR Z 24-70mm f/4 S @ 70mm, ISO 64, 1/8, F/11.0 این عکس نتیجه ی انباشت فوکوس 11 عکس است.

 

جمع بندی

فوکوس یک موضوع پیچیده در عکاسی است و درک آن خیلی مهم است. زمانی که در عکس ‌های شما فوکوس به خوبی انجام شده باشد؛ نتیجه عکس شارپ و پر جزئیات و نشان‌دهنده ‌ی مهارت و مقصود شما خواهد بود. این موضوع در انواع مختلف عکاسی از ورزشی گرفته تا منظره صادق است. بهتر است هر چه زودتر این موضوع را به درستی یاد بگیرید تا در طول مسیر دچار عادت ‌های اشتباه نشوید.

منابع منبع
ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.