صحنه (setting) در داستان نویسی چیست؟

به بستر “مکان و زمان” که داستان در آن اتفاق می افتد، صحنه می گویند.

اهمیت صحنه چیزی بیشتر از اشاره به مدت زمانی خاص یا مکانی جغرافیایی است و به نکات بیشتری دلالت دارد. صحنه پردازی، پیرنگ (plot) داستان را شکل می دهد.

در مورد مکان می توان گفت:

1. مکان وقوع داستان به بیان حس و حال داستان کمک می کند. فرض کنید مکان داستان ما جنگلی تاریک و ترسناک است؛ طبیعتا ترس بیشتری نسبت به یک دشت روشن از نور آفتاب به خواننده منتقل می شود.

2. مکان، سبک زندگی شخصیت های داستان را تحت تاثیر قرار می دهد. شخصیتی که در یک شهر یا روستای کوچک زندگی می کند، زندگی و درک بسیار متفاوتی از کسی که در یک شهر بزرگ زندگی می کند دارد.

3. مکان می تواند در بستر زمان داستان دستخوش تغییراتی شود. با استفاده از این تغییرات می توانیم تاثیر محیط بر زندگی و احساسات و نگرش شخصیت های داستان را نشان دهیم. برای مثال در رمان “باری دیگر برایدزهد” (Brideshead Revisited) نوشته ی اولین وو، یکی از شخصیت های داستان به دیدن خانه ای قدیمی که مربوط به زمان جوانی او می شد رفته و خانه را مخروبه میابد و این اتفاق، حس نوستالژیک غمناکی به او می دهد. در اینجا نویسنده با ایجاد تغییراتی در مکان، حس “از دست دادن” را القا می کند.

همچنین در مورد زمان نیز می توان چنین گفت:

1. مانند مکان، زمان نیز بر اتفاقات احتمالی وسبک زندگی شخصیت ها، تصمیمات و انتخاب های آنان تاثیر گذار است. دوران ویکتوریایی انگلستان را در نظر بگیرید؛ شخصیت های مربوط به این دوران زندگی مشکل تر و حق انتخاب های کمتری نسبت به شخصیت های انگلستان مدرن دارند.

2. زمان داستان به خواننده می گوید که چه تکنولوژی هایی در دسترس است. مثلا در داستان های قدیمی از ابزارهای دستی برای شستن لباس صحبت شده که طبیعتا خوانندگان مدرن امروزی هیچ ایده ای نسبت به ماهیت آن ندارند!

3. زمان همچنین تغییرات و پیشرفت های مربوط به شخصیت ها و پیرنگ را عیان می کند؛ مثل تغییراتی که حکومت متحمل می شود، اکتشافات تازه ی علمی، باورهای اجتماعی و فرهنگی.

صحنه (setting) در داستان نویسی چیست؟

 

اکنون که با مواردی از کارکرد مکان و زمان در صحنه پردازی آشنا شدیم؛ به شرح پنج نکته ی مهم برای به کار گیری مطلوب این  دو عنصر در داستان می پردازیم:

تحقیق کنید و طرح بریزید.

درباره ی مکانی که برای داستان انتخاب کرده اید تحقیق کنید. مثلا اگر داستان در روم باستان در حال وقوع است؛ از کتاب ها یا وبسایت هایی با این موضوع کمک بگیرید و اطلاعاتی راجع به معماری، جامعه، پوشش، باورها و فرهنگ آن دوره کسب کنید.

راه دیگری که برای پرداختن به مکان می تواند مفید باشد، کشیدن نقشه است. با داشتن نقشه ای دقیق می توانید توصیف بسیار بهتر و دقیق تری از مکان ها و جا به جایی شخصیت ها از مکانی به مکان دیگر داشته باشید. به خصوص اگر قصد نوشتن داستانی تخیلی دارید این کار به شما در ساخت و پرداخت هر چه بهتر آنچه در ذهنتان دارید کمک زیادی می کند.

اگر دقت کرده باشید بسیاری از کتاب های تخیلی در صفحات اول خود نقشه یا حتی شجره نامه ی خانوادگی دارند که هم به داستان رنگ واقعیت می بخشد و هم خواننده را تا انتهای کتاب در درک بهتر و دقیق تر داستان یاری می رساند.

صحنه (setting) در داستان نویسی چیست؟

 

به مکان هم به اندازه ی شخصیت ها، جزئیات اختصاص دهید.

ما به عنوان نویسنده به شخصیت های داستانمان “صدا” می دهیم. منظور از صدا، باور و افکار و ویژگی های خاص هر شخص است. در مورد مکان نیز باید این چنین عمل کنیم و صدا و ویژگی هایی به آن اختصاص دهیم:

  • توصیف دقیق و فیزیکی مکان، آن را در ذهن خواننده ماندگار و متمایز می کند.

از خود بپرسید چه چیزی در صحنه پردازی داستانتان پررنگ است؟ آیا مشخصات یا مختصات دقیقی در آن وجود دارد؟ اتمسفر و فضای داستان فاسد است یا شهر و روستای کوچک و سرزنده ای را توصیف می کند؟

  • مکان را متحمل تغییراتی کنید.

ببینید که در طول داستان چقدر مکان تغییر می کند؟ آیا انتخاب ها و عملکرد شخصیت ها روی محیط تاثیر دارد و برعکس؟ آیا شرایط آب و هوایی تغییر می کند؟ گذر زمان چه تاثیری بر مکان دارد و این موضوع چه تاثیری بر شخصیت ها می گذارد؟

از برنامه هایی چون Google Street View و ابزار مفیدی از این دست کمک بگیرید.

برای نوشتن و توصیف مکان هایی که هرگز از نزدیک ندیده اید، مشکلاتی وجود دارد.  مثلا ممکن است اطلاعات شما به روز نباشد یا جای به خصوصی را برای سکونت شخصیت ها انتخاب کنید که منطقه ی گردشگری است و از این قبیل چیزها. برای حل این مشکلات ما این راهکارها را پیشنهاد می کنیم:

  • از برنامه هایی مثل Google Street View استفاده کرده و به کمک آن گشت و گذاری مجازی در شهر بکنید.
  • از طریق ایمیل یا هر راه دیگری که می شناسید با چند محلی و ساکن آن منطقه گفت و گو کرده و اطلاعات مفیدی راجع به مکان انتخابی به دست آورید.
  • وبسایت هایی با محتوای سبک زندگی و جامعه ی ساکنان آن منطقه پیدا کرده و آن ها را مطالعه کنید.

اگر هم مکانی تخیلی را برای داستانتان در نظر گرفته اید؛ از قوه ی تخیل خود کمک بگیرید و مثلا تصور کنید که اگر چنین جایی روی نقشه وجود داشته باشد، این برنامه چه مکان هایی را به شما نشان خواهد داد.

خواننده نه فقط به وصف غذاها، پوشاک یا مکان، که به درک دنیای خلق شده توسط شما، از نگاه ساکنینش نیاز دارد.

صحنه (setting) در داستان نویسی چیست؟

 

منابع واقعی و تخیلی را جستجو کنید.

هنگامی که می خواهید از یک دوره ی تاریخی بنویسید؛ طبیعتا Google Street View به کارتان نمی آید و باید از کتاب های مرجع، تاریخی یا حتی کتب نویسندگانی که در دوره ای که شما راجع به آن می نویسید زندگی کرده اند، کمک بگیرید. مثلا اگر زمان داستان شما مربوط به سال 350 قبل از میلاد مسیح است، می توانید آثار آن دوران (مثلا ارسطو) را بخوانید تا با طرز فکر و نگرش مردم آن زمان آشنا شوید.

هم چنین می توانید از کتاب های تخیلی نویسندگان دیگر که زمان و صحنه پردازی مشابه به داستان شما را دارند، بهره بگیرید. اگر هم قصد نوشتن داستان تخیلی دارید که کافی است کمی خلاقیت به خرج دهید و از مکان های واقعی الهام گرفته و دنیای خود را خلق کنید!

  1. برای زمان و مکان، ویژگی های خاصی ابداع کنید.

اگر می خواهید صحنه پردازی داستانتان باور پذیر باشد باید در انتخاب ویژگی ها و عناصر آن احتیاط به خرج دهید. از پایه ای ترین عناصر می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • مکان: کشور، منطقه، شهر و نیز مکان های کوچک تر مثل مدرسه، بیمارستان یا هر جای دیگر بسته به داستانتان
  • زمان (در طول سال): فصل یا مناسبات مربوط به آن مثل کریسمس
  • زمان (در طول روز): در نظر گرفتن زمانی از روز برای بخش های مختلف داستان می تواند اتمسفر داستان را تحت تاثیر قرار دهد. مثلا شب می تواند رازآلود تر یا ترسناک تر از روز باشد.
  • شرایط آب و هوایی: به عناصر طبیعی مثل آب و هوا نیز به اندازه ی دیگر عناصر ساختگی داستان اهمیت دهید.

قبل از پیش نویس داستان از جزئیات مهم ترین عناصر داستان یادداشت هایی تهیه کنید که بعدا در صورت نیاز بتوانید پیش نویستان را به کمک آن ها جزئی تر و بهتر کنید.

با استفاده از نکات بالا می توانید بین شخصیت ها و محیط داستان خود تعادل خوبی برقرار کرده و تاثیر این دو روی یکدیگر را نشان دهید.

منابع منبع
ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.